De sauna is een essentieel onderdeel van de Finse identiteit en levenswijze. Je zou zelfs kunnen zeggen dat als je de sauna niet kent, je de Finse cultuur niet kent. Gedempte verlichting, de geur van hout en de zachte, reinigende stoom maken allemaal deel uit van de traditionele Finse sauna-ervaring, net als naaktheid, jezelf onderdompelen in een ijskoud meer en je huid met berken twijgen afslagen. Lees meer over de wonderen en eigenaardigheden van de Finse saunacultuur in dit artikel!
Finland en zijn vele sauna's
Oké, als we helemaal eerlijk zijn, is de sauna niet alleen een Fins concept. Ook in andere culturen bestaan verschillende soorten warme badplaatsen, zoals de thermale baden in het oude Rome of de hamams in het Midden-Oosten. Sauna's zoals wij die vandaag de dag kennen, bestaan echter al eeuwenlang in Finland. In tegenstelling tot veel andere culturen met sauna-achtige tradities, heeft de Finse sauna zich door de eeuwen heen ontwikkeld tot een onlosmakelijk onderdeel van onze nationale cultuur. Tegenwoordig brengt de sauna nog steeds mensen uit alle lagen van de bevolking samen, ongeacht hun leeftijd, geslacht of sociale status – een goed voorbeeld van een gelijkwaardige activiteit in onze gelijkwaardige samenleving.
Er zijn ongeveer 3,2 miljoen sauna's in Finland, een land met 5,5 miljoen inwoners. Sauna's zijn te vinden in privéappartementen, zomerhuisjes en in hoofdkantoren van bedrijven. Zelfs onze president en premier hebben officiële sauna's. De Finse sauna is in 2020 ook toegevoegd aan de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed, waardoor de vitaliteit van de saunatraditie wordt gewaarborgd en het culturele belang ervan wordt benadrukt. Het behoeft geen betoog dat sauna's voor ons Finnen erg belangrijk zijn.
Een traditioneel Fins saunagebouw.
De traditionele Finse sauna is een kleine houten hut aan een meer of aan de kust, apart van het hoofdgebouw. Dit type sauna vind je in vrijwel elk zomerhuisje, die ook heel gebruikelijk zijn in Finland. De sauna zelf is een ruimte met houten wanden, een houten plafond en banken om op te zitten of liggen. De ruimte wordt verwarmd door hout te verbranden, bij voorkeur gekapt berkenhout, in een kachel ('kiuas') of door een elektrische kachel te gebruiken.
Finse saunamythologie en saunaritualen
In de Finse cultuur wordt de sauna bijna als een heilige plek beschouwd met speciale genezende krachten. De sauna was tegelijkertijd een plek om ziekten te genezen, om te bevallen en om meisjes te reinigen voordat ze ten huwelijk werden gegeven (een traditie die eigenlijk nog steeds gebruikelijk is bij moderne vrijgezellenfeesten in Finland).
Omdat mensen vroeger nogal bijgelovig waren, werd de sauna beschouwd als de thuisbasis van geesten en elfjes. Elfen waren een soort kleine huisgoden die mensen beschermden – of pijn deden – afhankelijk van hoe ze werden behandeld. Elfen werden beschouwd als de meesters van het saunagebouw die de sauna zouden beschermen tegen ongewenste bezoekers of ongelukken. In ruil voor bescherming moesten de elfen worden gerespecteerd: in veel huizen was het de gewoonte om de elf te begroeten bij het betreden van de sauna of toestemming te vragen om de sauna op te warmen.
Vroeger werd löyly beschouwd als iets dat zowel genezende als vernietigende krachten had – afhankelijk van hoe je je in de sauna gedroeg.
Löyly (= water op de kachel gooien om de luchtvochtigheid in de sauna te verhogen) zou zijn ontstaan uit de dochter van de lucht en de godin van de nevel, Auteretar (autere = nevel). Saunaspelletjes ter ere van Auteretar of haar zoon Auterinen waren ook een veelvoorkomend ritueel. Deze spelletjes werden uitgesproken voordat men de sauna betrad om de slechte löyly te voorkomen die wonden en kwalen veroorzaakte, en om de goede löyly te verwelkomen.
In de loop der jaren is het geloof in deze saunamythen vervaagd. Deze volkstradities leven echter nog steeds voort in de hoofden van de Finnen als vermakelijke verhalen.
Hoe gebruik je een sauna op Finse wijze?
Als je nog nooit in een sauna bent geweest, lijkt het misschien gek om halfnaakt (of naakt, als je de meest authentieke ervaring wilt) in een hete ruimte te zitten en je in het zweet te werken. Sauna's hebben echter tal van gezondheidsvoordelen, van stressvermindering tot verlaging van de bloeddruk, en bovendien voel je je er gewoon geweldig door. Een sauna is een plek voor lichamelijke en geestelijke reiniging en om even te ontsnappen aan de dagelijkse beslommeringen. Naar de sauna gaan is ook een sociaal proces: mensen sluiten vriendschappen in de sauna, nemen belangrijke zakelijke beslissingen in de sauna en hebben zelfs afspraakjes in de sauna.
Een belangrijk onderdeel van een sauna-avond is een duik in een meer nemen.
Moet je naakt naar de sauna gaan?
Dit is de vraag die bij niet-Finnen de meeste bezorgdheid lijkt te wekken. Het korte en eenvoudige antwoord is: ja. In privésauna's gaan Finnen meestal naakt naar de sauna. Vrouwen en mannen gaan meestal apart naar de sauna, vooral als er naaktheid bij komt kijken. Er is echter niets mis mee om een zwempak of een handdoek te dragen in de sauna als u zich daar prettiger bij voelt. In openbare gemengde sauna's is het dragen van een zwempak zelfs verplicht. En ondanks de naaktheid heeft sauna niets seksueels, tenzij u daar alleen bent met uw geliefde.
Löylyt houdt de sauna lekker vochtig.
De sauna wordt meestal verwarmd tot 70–100 ℃, afhankelijk van de voorkeuren van de saunagangers. Als de ruimte iets te warm wordt, kunt u altijd een stapje lager gaan zitten op een lagere bank. Een belangrijk onderdeel van de sauna-ervaring is het gooien van water op de stenen bovenop de kachel om de luchtvochtigheid in de sauna te verhogen. Dit wordt, zoals eerder vermeld, 'löylyt' genoemd. Dit kan worden gedaan door de persoon die het dichtst bij de wateremmer zit.
Weg met je zorgen met vihta
Een ander onderdeel van de traditionele sauna-ervaring is jezelf slaan met een 'vihta' of 'vasta'. Een vihta is een takje gemaakt van verse berken twijgen. Hoewel het idee om jezelf te slaan met berken twijgen misschien net zo vreemd lijkt als het hele idee om naakt te zweten in een hete ruimte voor je plezier, is het eigenlijk heel goed voor de huid omdat het de bloedcirculatie verbetert. Het laat ook een heerlijk frisse geur achter op de huid.
Vergeet de tijd
Een ander belangrijk punt is dat je tijdens een sauna-avond niet op de klok hoeft te kijken. Het gaat erom dat je vaak naar de sauna gaat en tussendoor pauzes neemt om af te koelen op het terras of door een duik in zee of het meer te nemen. Je kunt ook genieten van koude drankjes terwijl je afkoelt en misschien een worstje eten dat in aluminiumfolie op de saunakachel is geroosterd. De winter vormt geen uitzondering op deze rituelen: dan wordt er afgekoeld door ijszwemmen, wat in Finland erg populair is, of door in de sneeuw te rollen. De afwisseling van warm en koud geeft je een verkwikkend en verfrissend gevoel.
De sauna-avond wordt afgesloten met een douche. Het is goed om een paar minuten te wachten tot je lichaamstemperatuur weer normaal is voordat je je aankleedt. Vergeet niet om na de sauna veel water te drinken!
In ons assortiment vindt u saunageuren, saunabenodigdheden en massagestenen die u een ontspannende en luxueuze sauna-ervaring bezorgen. Maak kennis met ons assortiment!
